การพานักเรียนนักศึกษาลงไปศึกษาชุมชน เป็นประโยชน์ต่อทั้งเด็กนักเรียนและชุมชนที่จะออกแบบกิจกรรมท่องเที่ยว กระบวนการอนุรักษ์ทรัพยากรทางวัฒนธรรม หรือเป็นแนวทางในการเรียนรู้และพัฒนาพื้นที่ของตัวเองต่อไป

“คนส่วนใหญ่มักมองว่าชุมชนคือที่อยู่อาศัย แต่ที่จริงแล้วในทุกชุมชนต่างมีองค์ความรู้ที่เชื่อมโยงกับศิลปวัฒนธรรม ประเพณี รวมไปถึงความทรงจำของคนเฒ่าคนแก่ ซึ่งล้วนแล้วแต่มีคุณค่าและเป็นต้นทุนในการเรียนรู้หรือทำความเข้าใจสังคมต่อไปไม่จบไม่สิ้น

โครงการหลากมิติแห่งการเรียนรู้เมืองเชียงใหม่ จึงถูกออกแบบมาเพื่อเชื่อมโยงให้เยาวชนมีโอกาสได้เรียนรู้นอกห้องเรียนด้วยการลงพื้นที่ไปศึกษาเรียนรู้จากชุมชน โดยในทางกลับกันเราก็หวังให้คนรุ่นใหม่มีส่วนในการกระตุ้นผู้คนในชุมชนให้กลับมาทบทวนมรดกในพื้นที่ของตัวเอง เพื่อเป็นต้นทุนในการต่อยอดไปสู่โอกาสใหม่ๆ ทางด้านเศรษฐกิจและการพัฒนา

ในระยะแรก เราส่งเทียบเชิญไปยังสถาบันการศึกษาในเขตอำเภอเมือง ให้ส่งตัวแทนนักเรียนมาร่วมกิจกรรมโรงเรียนละ 5 คน โดยออกแบบกิจกรรมไว้ 3 ระดับ ใน 3 ชุมชนที่มีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างกัน เริ่มจากระดับมัธยมต้นที่ลงพื้นที่ในชุมชนควรค่าม้าในเขตเมืองเก่า เน้นไปที่การศึกษาประวัตศาสตร์ของชุมชนที่เชื่อมโยงกับเมือง ส่วนนักเรียนระดับมัธยมปลายเราให้ลงพื้นที่ชุมชนป่าห้าที่อยู่ไม่ไกลจากถนนนิมมานเหมินท์ ศึกษาเรื่องสิ่งแวดล้อมและการทำเหมืองฝายโบราณที่ยังคงหลงเหลือในปัจจุบัน และสุดท้ายคือระดับมหาวิทยาลัย ลงพื้นที่ชุมชนช้างม่อยไปศึกษาด้านเศรษฐกิจจากร้านรวงที่มีอยู่เดิมในย่านและที่เกิดขึ้นใหม่

รูปแบบกิจกรรมใน 3 พื้นที่จะคล้ายกัน ได้แก่การลงพื้นที่สำรวจพูดคุยกับเจ้าบ้าน แล้วกลับมาระดมความเห็น จากนั้นก็ให้นำเนื้อหาที่ได้มาทำเป็นงานศิลปะซึ่งสะท้อนมุมมองของผู้ร่วมกิจกรรมที่ได้ลงพื้นที่มา กิจกรรมจะแล้วเสร็จภายในหนึ่งวัน

แม้จะเป็นโครงการนำร่อง แต่เราก็รู้สึกปลื้มใจที่เห็นเด็กๆ กระตือรือร้น หรือค้นพบแง่มุมที่พวกเขาไม่คาดว่าจะได้พบมาก่อน อย่างเด็กๆ ที่ลงชุมชนป่าห้า พวกเขาก็ไม่รู้มาก่อนว่าที่นี่มีเหมืองฝายซึ่งเชื่อมโยงกับระบบชลประทานตั้งแต่สมัยก่อตั้งเมืองเชียงใหม่ ยังมีการไหว้ศาลผีกัน หรือมีกลุ่มช่างฟ้อนอยู่ ทั้งๆ ที่ชุมชนนี้ซ้อนทับกับย่านสมัยใหม่อย่างนิมมานเหมินท์ หรือการได้มีโอกาสร่วมกิจกรรมกิ๋นหอม ตอมม่วนที่ควรค่าม้า หรือกวนข้าวยาคู้ที่ช้างม่อย ซึ่งเป็นมิติที่ต่างออกไปจากภาพจำของนักศึกษาที่มองว่าย่านนี้เป็นย่านคาเฟ่ที่กำลังฮิต เป็นต้น ที่สำคัญ เด็กๆ ส่วนหนึ่งก็ยังกลับมาคิดต่อว่าจริงๆ ชุมชนของพวกเขาเอง ก็อาจมีคุณค่าอะไรแบบนี้ ซึ่งจุดประกายให้พวกเขากลับไปศึกษาชุมชนของตัวเองด้วย

เราว่าโมเดลการศึกษาชุมชนแบบนี้มันสามารถนำไปพัฒนาเป็นกระบวนวิชาหนึ่งในสถาบันการศึกษา หรือเป็นกิจกรรม CSR ที่โรงเรียนไปร่วมกับภาครัฐหรือชุมชนต่อไปได้ และถ้ากระบวนการนี้อยู่ในหลักสูตรการศึกษาได้จริง ไม่เฉพาะเด็กนักเรียนที่ได้ประโยชน์ ตัวชุมชนเองก็จะสามารถออกแบบกิจกรรมท่องเที่ยว กระบวนการอนุรักษ์ทรัพยากรทางวัฒนธรรม หรือเป็นแนวทางในการเรียนรู้และพัฒนาพื้นที่ของตัวเองต่อไปได้เช่นกัน”

///

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อัมพิกา ชุมมัธยา

อาจารย์คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และผู้รับผิดชอบโครงการหลากมิติแห่งการเรียนรู้เมืองเชียงใหม่

#WeCitizensTh #LearningCity #ChiangMai

กองบรรณาธิการ

Recent Posts

[ The Mayor ]<br />ลำพูน บททดสอบเมืองวัฒนธรรมน่าอยู่<br />ประภัสร์ ภู่เจริญ

ผมว่าวันนี้คนลำพูนพร้อม ตอนนี้คือต้องช่วยกัน ให้ไอเดียหรือเทคโนโลยีกับทุนทางวัฒนธรรมได้มาเจอกัน แล้วคนลำพูนเอาด้วย แบบนี้ก็จะเป็นประโยชน์ได้จริง ลำพูน เมืองเก่า 1,300 ปี ที่ต้องสร้างคนก่อนสร้างเมือง “เวลาคนพูดถึงลำพูนก็จะคิดถึงความเป็นเมืองเก่าที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 1,300 ปี ที่มีต้นทุนทางวัฒนธรรมทั้งโบราณสถาน ประเพณี และรากเหง้าที่สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน…

2 days ago

เมืองต้นแบบ สู่เมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาด<br />ฉัตรกุล ชื่นสุวรรณกุล

ลำพูน และเมืองต่างๆ ไม่ได้ขาดศักยภาพ แต่ขาดระบบเชื่อมโยงที่จะเปลี่ยนศักยภาพให้เป็นการลงทุน หากใครติดตามการขับเคลื่อนเป้าหมายเมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาดของหน่วย บพท. มาต่อเนื่อง ปี 2569-2570 คือการดำเนินงานระยะที่ 3 โดยมี ฉัตรกุล ชื่นสุวรรณกุล ผู้อำนวยการสถาบันความร่วมมือเพื่อการพัฒนาเมือง สมาคมเทศบาลนครและเมือง และหัวหน้าโครงการการขับเคลื่อนเมืองต้นแบบเพื่อยกระดับเมืองน่าอยู่อย่างชาญฉลาด กับ 6 เมืองต้นแบบที่มีความพร้อม และสามารถยกระดับการทำงานสร้าง “รูปธรรม” เมืองน่าอยู่ที่อย่างชาญฉลาด…

3 days ago

WeCitizens : เมืองลำพูน ปี 2569

จากหริภุญชัยถึง Semiconductorโจทย์ใหม่พาลำพูน สู่เมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาด เมื่อเอ่ยชื่อเมืองลำพูน ภาพแรกที่คนส่วนใหญ่นึกถึงคือเมืองเก่า "หริภุญชัย" อายุกว่า 1,300 ปี กับนิคมอุตสาหกรรมที่ใหญ่ที่สุดในภาคเหนือ และ "ทางผ่าน" ระหว่างเชียงใหม่กับภาคเหนือตอนล่าง ราวสิบกว่าปีมานี้ ภาพเมืองวัฒนธรรมเริ่มชัดขึ้นผ่านเทศกาล "โคมแสนดวง"…

4 days ago

ทิศทางการพัฒนาเมืองน่าอยู่<br />อย่างชาญฉลาด<br />ดร.ปุ่น เที่ยงบูรณธรรม

[ การบรรยายบทนำหลักสูตร : "ทิศทางการพัฒนาเมืองน่าอยู่อย่างชาญฉลาดบนฐานแนวคิดเมืองแห่งการเรียนรู้" กิจกรรมอบรมหลักสูตรการขับเคลื่อนเมืองแห่งการเรียนรู้ เพื่อมุ่งสู่เมืองน่าอยู่และชาญฉลาด Learning City Development Toward Smart and Livable Cities ภายใต้กรอบวิจัยโปรแกรมบ่มเพาะและเร่งรัดกระบวนการเพื่อมุ่งสู่เมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาด…

2 months ago

[The Citizens]<br />รศ. ดร. ศิริชัย คุณภาพดีเลิศ

ขยะไม่ใช่แค่ของที่เราโยนทิ้งไป แต่ทุกชิ้นคือเงินงบประมาณของเมืองที่ต้องนำมาจัดการ ขยะเมืองเชียงใหม่ในวันนี้  “ต้องบอกก่อนว่าขยะของเมืองเชียงใหม่ในแต่ละวันมีปริมาณค่อนข้างมากนะครับ ยิ่งถ้านับทั้งจังหวัด ขยะที่นำไปฝังกลบจะอยู่ที่ราว 600 ตันต่อวัน แต่ถ้ามาดูเฉพาะในเขตเทศบาล ก็จะย่อส่วนลงมา อย่างเทศบาลนครเชียงใหม่จะมีขยะมากที่สุดเมื่อเทียบกับ อปท.อื่น ต่อวันก็จะอยู่ที่ราว ๆ 300…

10 months ago

[The Citizens]<br />ทินรัตน์ พิทักษ์พงศ์เจริญ

พื้นที่กว่า 400 ไร่ของเรา เป็นพื้นที่สีเขียวมากกว่า 70 เปอร์เซ็นต์ ทำหน้าที่เป็นปอดของเชียงใหม่ ดูดซับคาร์บอนได้หลายพันตันต่อปี อุทยานหลวงราชพฤกษ์ในฐานะพื้นที่เรียนรู้  “จริง ๆ ภารกิจหลักของอุทยานหลวงราชพฤกษ์ในวันนี้ คือการเป็น “พื้นที่แห่งการเรียนรู้”อุทยานแห่งนี้ได้รับพระราชทานนามจากในหลวงรัชกาลที่ 9…

10 months ago