●

WeCitizens : เมืองลำพูน ปี 2569

Start
21 views
14 mins read

จากหริภุญชัยถึง Semiconductor
โจทย์ใหม่พาลำพูน สู่เมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาด

เมื่อเอ่ยชื่อเมืองลำพูน ภาพแรกที่คนส่วนใหญ่นึกถึงคือเมืองเก่า “หริภุญชัย” อายุกว่า 1,300 ปี กับนิคมอุตสาหกรรมที่ใหญ่ที่สุดในภาคเหนือ และ “ทางผ่าน” ระหว่างเชียงใหม่กับภาคเหนือตอนล่าง ราวสิบกว่าปีมานี้ ภาพเมืองวัฒนธรรมเริ่มชัดขึ้นผ่านเทศกาล “โคมแสนดวง” ที่ใครหลายคนอยากมาสักครั้ง แต่หลังฉากแบรนด์ที่สวยงาม ชีวิตประจำวันของคนลำพูนกลับแทบไม่ขยับ เช้าตรู่ผู้คนแยกย้ายเข้านิคมฯ หรือมุ่งหน้าเชียงใหม่ เมืองเก่าตอนกลางวันเงียบเหงา ตกค่ำกลายเป็นเมือง “มีไว้นอน” ไม่ถึงสามทุ่มถนนก็ว่าง

เขตเทศบาลเมืองลำพูนมีพื้นที่ราว 6 ตารางกิโลเมตร 17 ชุมชน ประชากรราว 10,820 คน ขนาดเท่านี้ทำให้คนรู้จักกันทั่วและคุยกันถึง แต่กำลังไม่พอจะแข่งขัน และต้องพึ่งเมืองใหญ่ข้างบ้าน ลำพูนจึงแบกโจทย์เดียวกับเมืองรองทั่วไทย ซ้ำด้วยสัดส่วนผู้สูงอายุที่ติดอันดับหนึ่งของภาคเหนือ คนรุ่นใหม่เรียนจบแล้วออกไปทำงานที่อื่น ฝุ่นควันที่วนมาทุกปี และเศรษฐกิจดิจิทัลที่ยังวิ่งตามคนอื่น

โจทย์ของลำพูนจึงไม่ใช่ “ไม่มีทุน” แต่คือ “ขาดโอกาสและตัวเชื่อมที่เหมาะสม” ที่จะเปลี่ยนทุนวัฒนธรรม ทุนมนุษย์ และทุนเทคโนโลยีให้เป็นการลงทุนที่จับต้องได้ เพื่อพาลำพูนขึ้นแถวหน้าในจังหวะของตัวเอง งานวิจัยภายใต้ บพท. เรียกภาวะนี้ว่า “มีแผน มีงานต้องทำ แต่ไม่เกิดการลงทุนใหม่” เป็นวังวนเช่นเดียวกับที่หลายเมืองไทยยังติดล่มอยู่

ปี พ.ศ. 2569-2570 โปรแกรมบ่มเพาะและเร่งรัดกระบวนการเพื่อมุ่งสู่เมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาด (CIAP) ของ บพท. คัดเมืองต้นแบบไว้ 6 เมือง คือเทศบาลเมืองลำพูน เทศบาลนครเชียงราย เทศบาลเมืองทุ่งสง เทศบาลเมืองร้อยเอ็ด เทศบาลนครลำปาง และเทศบาลนครนนทบุรี ภายใต้โครงการ “การขับเคลื่อนเมืองต้นแบบเพื่อยกระดับเมืองน่าอยู่อย่างชาญฉลาด” โดยมีนายฉัตรกุล ชื่นสุวรรณกุล ผู้อำนวยการสถาบันความร่วมมือเพื่อการพัฒนาเมือง สมาคมเทศบาลนครและเมือง เป็นหัวหน้าโครงการ ร่วมกับคณะวิจัยจากสถาบันวิจัยพหุศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยมี ดร. สุดารัตน์ อุทธารัตน์ ร่วมรับผิดชอบงานวิจัยพื้นที่เมืองลำพูน 

เข้าสู่ปีที่ 3 บพท. วางทิศการพัฒนาเมืองเป็น 3 สี คือ เมืองสีเขียว (Green & Low Carbon City) เมืองสีเงิน (Silver & Wellness City) และเมืองสีเหลือง (Digital Economy City) ลำพูนและลำปางเลือกเส้นทางสีเหลือง ด้วยต้นทุนความร่วมมือกับ National Yang Ming Chiao Tung University (NYCU) และ TSMC จากไต้หวัน ในการอบรมครูและนักเรียนด้าน AI และ Semiconductor วัตถุประสงค์ 4 ข้อ คือ ยกระดับเมืองต้นแบบตามศักยภาพพื้นที่ สร้างกลไกความร่วมมือระหว่างเทศบาล นักวิจัย และเอกชน พัฒนาแพลตฟอร์มข้อมูลเมือง และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายที่นำไปสู่การลงทุนจริง โดยใช้กรอบ 5 โมดูล คือ กลไก ข้อมูล แผนจากการมีส่วนร่วมเพื่อการลงทุน การติดตั้งอย่างเป็นรูปธรรม และวงจรป้อนกลับ เพื่อ “ปลดล็อกการพัฒนาเมืองจากระดับแผน ไปสู่ระดับการลงทุนจริง”

หากมองผ่านเลนส์การพัฒนาเมือง ลำพูนมีไพ่ดีหลายใบ ทั้งเมืองเก่าที่ยังมีลมหายใจ ขนาดเมืองที่เดินถึงกัน ชุมชนที่ยังแน่นแฟ้น และฐานอุตสาหกรรมกับการศึกษาที่เปิดประตูสู่เทคโนโลยีระดับโลก แต่จุดอ่อนก็เห็นชัด ข้อมูลเมืองยังกระจัดกระจาย วัฒนธรรมกับเศรษฐกิจดิจิทัลยังไม่มาบรรจบกัน และแม้เทศกาลจะช่วยสร้างความคึกคักให้กับเศรษฐกิจของเมือง แต่ก็ไม่สามารถเดินเครื่องจัดกิจกรรมได้ยาวตลอดปี คำถามจึงไม่ใช่ “ลำพูนจะเป็นเมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาดได้ไหม” แต่คือ “ลำพูนจะฉลาดแบบไหน และฉลาดเพื่อใคร” เด็ก ๆ ที่ได้เริ่มเรียนรู้หัดเขียนโปรแกรมวันนี้จะมีงานรออยู่ในบ้านเกิดหรือไม่ ผู้สูงอายุจะได้อะไรจากแพลตฟอร์มข้อมูล และเทศกาลจะเป็นรายได้ของชุมชนในระยะสั้นๆ หรือเป็นแค่อีเวนต์ที่จบลงพร้อมความสวยงามสว่างไสวแค่ชั่วคราว

หมุดหมายความท้าทายของเมืองลำพูนจึงน่าจะต้องตอบโจทย์อย่างน้อย ๆ  4 ข้อ 1) กลไกเมืองที่มีเจ้าภาพชัดและไม่สะดุดเมื่อเปลี่ยนผู้บริหาร 2) แพลตฟอร์มข้อมูลที่ผู้บริหารใช้ตัดสินใจ ประชาชนใช้ได้จริง และเอกชนต่อยอดได้ เปลี่ยนจาก “เมืองที่มีข้อมูล” เป็น “เมืองที่ใช้ข้อมูล” 3) โครงการพร้อมลงทุน (Investment-ready) อย่างน้อยหนึ่งโครงการที่ผูกเมืองเก่ากับเศรษฐกิจดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ และ 4) วงจรการเรียนรู้ที่ดันเมืองจากขั้นวางแผนสู่การลงทุนร่วมและการทดลองนวัตกรรม เรื่องทั้งหมดนี้เทศบาลหรือนักวิจัยไม่อาจทำได้สำเร็จเพียงลำพัง คนลำพูนต้องช่วยกันถามช่วยกันคิด และร่วมลงขัน ร่วมออกแบบ และร่วมกันทำ เพราะเมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาดไม่ได้วัดที่จำนวนเซ็นเซอร์หรือแอปพลิเคชัน แต่วัดที่คนในเมืองมีส่วนกำหนดอนาคตของเมืองได้มากแค่ไหน