จากหริภุญชัยถึง Semiconductor
โจทย์ใหม่พาลำพูน สู่เมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาด
เมื่อเอ่ยชื่อเมืองลำพูน ภาพแรกที่คนส่วนใหญ่นึกถึงคือเมืองเก่า “หริภุญชัย” อายุกว่า 1,300 ปี กับนิคมอุตสาหกรรมที่ใหญ่ที่สุดในภาคเหนือ และ “ทางผ่าน” ระหว่างเชียงใหม่กับภาคเหนือตอนล่าง ราวสิบกว่าปีมานี้ ภาพเมืองวัฒนธรรมเริ่มชัดขึ้นผ่านเทศกาล “โคมแสนดวง” ที่ใครหลายคนอยากมาสักครั้ง แต่หลังฉากแบรนด์ที่สวยงาม ชีวิตประจำวันของคนลำพูนกลับแทบไม่ขยับ เช้าตรู่ผู้คนแยกย้ายเข้านิคมฯ หรือมุ่งหน้าเชียงใหม่ เมืองเก่าตอนกลางวันเงียบเหงา ตกค่ำกลายเป็นเมือง “มีไว้นอน” ไม่ถึงสามทุ่มถนนก็ว่าง
เขตเทศบาลเมืองลำพูนมีพื้นที่ราว 6 ตารางกิโลเมตร 17 ชุมชน ประชากรราว 10,820 คน ขนาดเท่านี้ทำให้คนรู้จักกันทั่วและคุยกันถึง แต่กำลังไม่พอจะแข่งขัน และต้องพึ่งเมืองใหญ่ข้างบ้าน ลำพูนจึงแบกโจทย์เดียวกับเมืองรองทั่วไทย ซ้ำด้วยสัดส่วนผู้สูงอายุที่ติดอันดับหนึ่งของภาคเหนือ คนรุ่นใหม่เรียนจบแล้วออกไปทำงานที่อื่น ฝุ่นควันที่วนมาทุกปี และเศรษฐกิจดิจิทัลที่ยังวิ่งตามคนอื่น
โจทย์ของลำพูนจึงไม่ใช่ “ไม่มีทุน” แต่คือ “ขาดโอกาสและตัวเชื่อมที่เหมาะสม” ที่จะเปลี่ยนทุนวัฒนธรรม ทุนมนุษย์ และทุนเทคโนโลยีให้เป็นการลงทุนที่จับต้องได้ เพื่อพาลำพูนขึ้นแถวหน้าในจังหวะของตัวเอง งานวิจัยภายใต้ บพท. เรียกภาวะนี้ว่า “มีแผน มีงานต้องทำ แต่ไม่เกิดการลงทุนใหม่” เป็นวังวนเช่นเดียวกับที่หลายเมืองไทยยังติดล่มอยู่
ปี พ.ศ. 2569-2570 โปรแกรมบ่มเพาะและเร่งรัดกระบวนการเพื่อมุ่งสู่เมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาด (CIAP) ของ บพท. คัดเมืองต้นแบบไว้ 6 เมือง คือเทศบาลเมืองลำพูน เทศบาลนครเชียงราย เทศบาลเมืองทุ่งสง เทศบาลเมืองร้อยเอ็ด เทศบาลนครลำปาง และเทศบาลนครนนทบุรี ภายใต้โครงการ “การขับเคลื่อนเมืองต้นแบบเพื่อยกระดับเมืองน่าอยู่อย่างชาญฉลาด” โดยมีนายฉัตรกุล ชื่นสุวรรณกุล ผู้อำนวยการสถาบันความร่วมมือเพื่อการพัฒนาเมือง สมาคมเทศบาลนครและเมือง เป็นหัวหน้าโครงการ ร่วมกับคณะวิจัยจากสถาบันวิจัยพหุศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยมี ดร. สุดารัตน์ อุทธารัตน์ ร่วมรับผิดชอบงานวิจัยพื้นที่เมืองลำพูน
เข้าสู่ปีที่ 3 บพท. วางทิศการพัฒนาเมืองเป็น 3 สี คือ เมืองสีเขียว (Green & Low Carbon City) เมืองสีเงิน (Silver & Wellness City) และเมืองสีเหลือง (Digital Economy City) ลำพูนและลำปางเลือกเส้นทางสีเหลือง ด้วยต้นทุนความร่วมมือกับ National Yang Ming Chiao Tung University (NYCU) และ TSMC จากไต้หวัน ในการอบรมครูและนักเรียนด้าน AI และ Semiconductor วัตถุประสงค์ 4 ข้อ คือ ยกระดับเมืองต้นแบบตามศักยภาพพื้นที่ สร้างกลไกความร่วมมือระหว่างเทศบาล นักวิจัย และเอกชน พัฒนาแพลตฟอร์มข้อมูลเมือง และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายที่นำไปสู่การลงทุนจริง โดยใช้กรอบ 5 โมดูล คือ กลไก ข้อมูล แผนจากการมีส่วนร่วมเพื่อการลงทุน การติดตั้งอย่างเป็นรูปธรรม และวงจรป้อนกลับ เพื่อ “ปลดล็อกการพัฒนาเมืองจากระดับแผน ไปสู่ระดับการลงทุนจริง”
หากมองผ่านเลนส์การพัฒนาเมือง ลำพูนมีไพ่ดีหลายใบ ทั้งเมืองเก่าที่ยังมีลมหายใจ ขนาดเมืองที่เดินถึงกัน ชุมชนที่ยังแน่นแฟ้น และฐานอุตสาหกรรมกับการศึกษาที่เปิดประตูสู่เทคโนโลยีระดับโลก แต่จุดอ่อนก็เห็นชัด ข้อมูลเมืองยังกระจัดกระจาย วัฒนธรรมกับเศรษฐกิจดิจิทัลยังไม่มาบรรจบกัน และแม้เทศกาลจะช่วยสร้างความคึกคักให้กับเศรษฐกิจของเมือง แต่ก็ไม่สามารถเดินเครื่องจัดกิจกรรมได้ยาวตลอดปี คำถามจึงไม่ใช่ “ลำพูนจะเป็นเมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาดได้ไหม” แต่คือ “ลำพูนจะฉลาดแบบไหน และฉลาดเพื่อใคร” เด็ก ๆ ที่ได้เริ่มเรียนรู้หัดเขียนโปรแกรมวันนี้จะมีงานรออยู่ในบ้านเกิดหรือไม่ ผู้สูงอายุจะได้อะไรจากแพลตฟอร์มข้อมูล และเทศกาลจะเป็นรายได้ของชุมชนในระยะสั้นๆ หรือเป็นแค่อีเวนต์ที่จบลงพร้อมความสวยงามสว่างไสวแค่ชั่วคราว
หมุดหมายความท้าทายของเมืองลำพูนจึงน่าจะต้องตอบโจทย์อย่างน้อย ๆ 4 ข้อ 1) กลไกเมืองที่มีเจ้าภาพชัดและไม่สะดุดเมื่อเปลี่ยนผู้บริหาร 2) แพลตฟอร์มข้อมูลที่ผู้บริหารใช้ตัดสินใจ ประชาชนใช้ได้จริง และเอกชนต่อยอดได้ เปลี่ยนจาก “เมืองที่มีข้อมูล” เป็น “เมืองที่ใช้ข้อมูล” 3) โครงการพร้อมลงทุน (Investment-ready) อย่างน้อยหนึ่งโครงการที่ผูกเมืองเก่ากับเศรษฐกิจดิจิทัลหรือสร้างสรรค์ และ 4) วงจรการเรียนรู้ที่ดันเมืองจากขั้นวางแผนสู่การลงทุนร่วมและการทดลองนวัตกรรม เรื่องทั้งหมดนี้เทศบาลหรือนักวิจัยไม่อาจทำได้สำเร็จเพียงลำพัง คนลำพูนต้องช่วยกันถามช่วยกันคิด และร่วมลงขัน ร่วมออกแบบ และร่วมกันทำ เพราะเมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาดไม่ได้วัดที่จำนวนเซ็นเซอร์หรือแอปพลิเคชัน แต่วัดที่คนในเมืองมีส่วนกำหนดอนาคตของเมืองได้มากแค่ไหน




14 mins read