ลำพูน และเมืองต่างๆ ไม่ได้ขาดศักยภาพ แต่ขาดระบบเชื่อมโยงที่จะเปลี่ยนศักยภาพให้เป็นการลงทุน
หากใครติดตามการขับเคลื่อนเป้าหมายเมืองน่าอยู่ที่ชาญฉลาดของหน่วย บพท. มาต่อเนื่อง ปี 2569-2570 คือการดำเนินงานระยะที่ 3 โดยมี ฉัตรกุล ชื่นสุวรรณกุล ผู้อำนวยการสถาบันความร่วมมือเพื่อการพัฒนาเมือง สมาคมเทศบาลนครและเมือง และหัวหน้าโครงการการขับเคลื่อนเมืองต้นแบบเพื่อยกระดับเมืองน่าอยู่อย่างชาญฉลาด กับ 6 เมืองต้นแบบที่มีความพร้อม และสามารถยกระดับการทำงานสร้าง “รูปธรรม” เมืองน่าอยู่ที่อย่างชาญฉลาด (Smart & Livable City) ให้เกิดขึ้นจริง เพื่อเป็นต้นแบบให้กับการขับเคลื่อนท้องถิ่นต่อไป …และต่อไปนี้คือเรื่องราว เป้าหมาย และหมุดหมายสำคัญของโครงการที่กำลังดำเนินการ
“ก่อนจะเล่าว่าโครงการ CIAP ของ บพท. กับ 6 เมืองเกิดขึ้นได้อย่างไร ผมอยากชวนมองภาพใหญ่ก่อนครับ ทุกวันนี้เมืองไทยเจอความท้าทายเชิงโครงสร้างที่ซับซ้อนขึ้นเรื่อย ๆ ทั้งความเจริญที่กระจุกตัวในเมืองหลัก ความเหลื่อมล้ำระหว่างเมืองหลักกับเมืองรอง ภัยพิบัติจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เศรษฐกิจที่ผันผวน และการเปลี่ยนผ่านสู่สังคมดิจิทัลกับสังคมสูงวัย หลายเทศบาลขับเคลื่อน Smart City และ Livable City มานาน แต่ผลยังไม่ถึงขั้นเปลี่ยนเศรษฐกิจหรือคุณภาพชีวิตคนได้ทั้งระบบ
จากการสังเคราะห์งานวิจัยของ บพท. เราพบว่าเมืองไม่ได้ขาดศักยภาพ แต่ขาด ‘ระบบเชื่อมโยง’ ที่จะแปลงศักยภาพให้เป็นการลงทุนจริง เมืองส่วนใหญ่อยู่ช่วงกลางของการพัฒนา มีแผน มีความร่วมมือระดับหนึ่ง แต่ติดอยู่ 4 เรื่อง คือ ไม่มีระบบข้อมูลแบบบูรณาการ กลไกความร่วมมือยังไม่เข้มแข็ง แผนพัฒนาไม่เชื่อมกับการลงทุน และไม่มีโครงการที่พร้อมทั้งเทคนิคและการเงิน หรือ Investment-ready projects ผลคือเมืองตกอยู่ในภาวะ ‘มีแผน แต่ไม่เกิดการลงทุน'”
6 เมืองต้นแบบ 3 สีแห่งการพัฒนา
“โครงการ ‘การขับเคลื่อนเมืองต้นแบบเพื่อยกระดับเมืองน่าอยู่อย่างชาญฉลาด’ ทำงานร่วมกับสถาบันความร่วมมือเพื่อการพัฒนาเมือง สมาคมเทศบาลนครและเมือง เลือก 6 เมืองต้นแบบ ได้แก่ เทศบาลเมืองลำพูน เทศบาลนครลำปาง เทศบาลนครเชียงราย เทศบาลเมืองร้อยเอ็ด เทศบาลนครนนทบุรี และเทศบาลเมืองทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช ทุกเมืองมีหลายมิติผสมกัน แต่เราต้องกำหนด ‘สีหลัก’ เป็นฐานยุทธศาสตร์
สีเขียว (Green and Low Carbon City) เชียงรายกับทุ่งสงพัฒนาระบบข้อมูลน้ำและการจัดการภัยพิบัติ เชื่อมแนวคิด Nature-based Solution กับ IUCN แต่ข้อมูลยังเข้าแพลตฟอร์มเดียวกับ สทนช. ไม่ได้ และยังไม่ตอบการตัดสินใจแบบ real-time ส่วนร้อยเอ็ดริเริ่มกองทุน การระดมทุน และตลาดคาร์บอนเครดิตร่วมกับธนาคารโลก แต่ยังขาดแพลตฟอร์มข้อมูลกลาง
สีเหลือง (Digital Economy City) สมาคมฯ ร่วมกับ National Yang Ming Chiao Tung University (NYCU) และนักวิจัยจาก TSMC ของไต้หวัน อบรมครูและนักเรียนด้าน AI และ Semiconductor ผ่านเซ็นเซอร์ Rabboni บนโปรแกรม Scratch
ลำพูนและลำปางจึงเป็นพื้นที่ต้นแบบ ลำพูนมีต้นทุนทางวัฒนธรรม มีเทศกาล วิถีชีวิต ผู้คนที่เก่งมีศักยภาพสูง และนิคมอุตสาหกรรม
ลำปางยังมีทุนวัฒนธรรมอย่างบ้านหลุยส์ และรถม้า กับคนรุ่นใหม่ที่มีความเคลื่อนไหวที่น่าสนใจ และมีเป้าหมายพัฒนา Technology Park กับรองรับ Digital Nomad แต่ทั้งสองเมืองยังขาดโครงสร้างข้อมูลที่เชื่อมทุนวัฒนธรรมเข้ากับเศรษฐกิจดิจิทัล
สีเงิน (Silver and Wellness City) นนทบุรีเป็นสังคมผู้สูงอายุชัดเจน มีข้อมูลสุขภาพระดับหนึ่ง แต่ยังไม่เชื่อมกับระบบดิจิทัลของเมืองเพื่อวางแผนเชิงพื้นที่ จัดบริการเชิงป้องกัน และสร้าง Silver Economy”

6 เมือง 6 โจทย์
“นนทบุรี ทำเรื่อง Lifestyle Medicine หรือการดูแลสุขภาพด้วยตัวเอง ซึ่งยังต้องการคำปรึกษาจากบุคลากรการแพทย์ที่มีไม่พอให้บริการทุกคน ตอนนี้มีข้อมูลผู้รับบริการราว 60,000 คน และจะดึงวัยทำงานเข้ามาอีก กับประชากรหลายแสนคน จึงต้องใช้ AI มาเป็น Personal coaching ด้านสุขภาพ
เชียงราย บพท. เคยเข้าไปช่วยเรื่องกรีนเทคโนโลยี แต่พอน้ำท่วมมาทุกอย่างก็จบ การจัดการยังไม่ลงไปถึงตัวคนและพื้นที่จริงได้ทันท่วงที โจทย์เร่งด่วนปีนี้จึงเป็นการเตรียมข้อมูล ใช้วิเคราะห์และวางแผน จนนำไปสู่การจำลองการปฏิบัติ
ทุ่งสง เทศบาลทำเรื่องน้ำท่วมมานาน ระบบ Monitoring และการช่วยเหลือค่อนข้างดี แต่ข้อมูลบางส่วนยังเป็นกระดาษ เราชวนเทศบาลแปลงข้อมูลทั้งหมดเข้าระบบ GIS แล้วสร้าง Scenario พร้อมภาพโดรน เช่น ถ้าฝนตก 200 มิลลิเมตร จุดไหนจะท่วมก่อน ควรจัดการอย่างไร ให้ผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ และประชาชนรับมือไปในทิศทางเดียวกัน
ร้อยเอ็ด อยากสร้างตลาดใหม่แต่ไม่รู้จะเอาทุนจากไหน เทศบาลระดมทุนหลายร้อยล้านเองไม่ได้ รัฐบาลก็ไม่มีงบ เราจึงศึกษาการระดมทุนระดับเทศบาลที่ไทยยังไม่เคยทำ เช่น พันธบัตร และมองให้ไกลกว่าตลาด เชื่อมกับบทบาทศูนย์กลางการประชุมหรือการเรียนรู้ แล้วเสนอเป็นแพ็กเกจต่อเทศบาลและแหล่งทุนที่น่าจะสนใจ
ลำพูนและลำปาง มีต้นทุนวัฒนธรรมสูง แต่เมืองจะก้าวไปข้างหน้าด้วยวัฒนธรรมอย่างเดียวไม่ได้ โจทย์คือใช้เทคโนโลยียกระดับต้นทุนมนุษย์ เราเชิญ Professor และคนในอุตสาหกรรม Semiconductor จากไต้หวันมาอบรมที่ลำพูน เพราะเชื่อว่าการเปลี่ยนผ่านที่แท้จริงคือระบบการศึกษา จนเกิดหลักสูตรตั้งแต่ อนุบาลถึง ม.3 ในโรงเรียนเทศบาลทั้งสองเมือง ใช้เซนเซอร์และชิปจากไต้หวันให้เด็กลงมือทำจริง ซึ่งตอบโจทย์เด็กเทศบาลที่ส่วนใหญ่ไปต่อสายอาชีวะ และเรากำลังคุยกับไต้หวันเรื่องโอกาสให้เด็กไทยไปเรียนต่อสายวิชาชีพ”
จากข้อมูลเมือง สู่การจัดการทรัพย์สินต้นทุนเมือง
“คู่ขนานกับโจทย์ทั้ง 6 เมือง เราร่วมกับเทศบาลนำข้อมูลเมืองเข้าสู่ระบบดิจิทัล ภายในต้นปี 2570 ฐานข้อมูลแต่ละเมืองจะขยายจากราว 20 ชั้นข้อมูล เป็น 40–50 ชั้น และเจ้าหน้าที่ใช้วิเคราะห์และวางแผนได้จริง
เฟสแรกมีแค่ข้อมูลกายภาพ เช่น สถานีตำรวจ โรงเรียน ห้างสรรพสินค้า แต่ไม่มีเรื่องคน ตอนนี้ทุกเทศบาลเริ่มเติมข้อมูลเด็ก วัยทำงาน กลุ่มเปราะบาง และผู้สูงอายุ ก้าวต่อไปคือทรัพย์สินในเขตเทศบาล ใครถือครองเท่าไร ใครไม่ได้ใช้ และเมืองจะใช้ประโยชน์อย่างไรแทนที่จะปล่อยทิ้งร้าง
ที่ผ่านมาเราเชื่อว่าเมืองมีหน้าที่แค่บริการสาธารณะ ไม่เกี่ยวกับเศรษฐกิจ ผมว่าต้องเปลี่ยนมุมมอง เมืองคือผู้จัดสรรโอกาสใหม่ ๆ และอนาคตของพื้นที่ ผ่านการวิเคราะห์และวางแผนร่วมกัน ข้อมูลเมืองจะทำให้โอกาสนั้นจับต้องได้จริง”




18 mins read